caer1953

caer 

[Crn. ker ‘tref’, Llyd. kaer ‘tref’: < Brth. *kagro- o’r un gwr. â cae] 

eb. ll. caerau, caeroedd, ceyrydd.

a  Amddiffynfa, lle cadarn wedi ei amgáu, castell, dinas gadarn neu gaerog:

fort, fortress, enclosed stronghold, castle, citadel, fortified town or city.

12g. LL 32, cair castell.

id. 127, dinant torr icair.

c. 1200 VSB 120, Aliud atrium Coquine … id est, Cayr i coc.

13g. C 392-3, allosci. pimp kaer otyueti. wir.

13g. A 263, tutvwlch kyvwlch a oreu vwlch ar vann caereu.

13g. BD 3, gvedy daruot ymladeu Tro a dystryw y gaer.

14g. T 4217-18, Aduwyn gaer yssyd ar glawr gweilgi.

14g. WM 47211, keyryt y byt.

c. 1400 RB ii. 82, adeiladwr kaeroed.

1567 TN 393b, y gaer vawr hono Babylon.

Digwydd yn dra cyff. fel elf. mewn e. lleoedd.

b  Mur, magwyr, rhagfur, gwrthglawdd, gwarchglawdd:

wall, rampart, bulwark.

13g. Pen 16 41b, [p]rif dinas … a phrifgaer yng kylch e dinas.

1567 LlGG (Sall) 73b, Bid tangneddyf o vewn dy gaerae.

1567 TN 340b, cayray Iericho.

1588 Lef xxv. 31, trefi y rhai nid oes caeroedd o amgylch iddynt.

1691 T. Williams: YB [iii], gan fod y Gymraeg yn awr yn gaeth ei chaerau.

1718 E. Samuel: HDdD 113, ein geni o fewn Caerau’r Eglwys.

1753 TR, caer … when we consider that in Caermarthenshire, the wall of the church-yard is called Caer y Fynwent, and any trench or bank of an old camp is called Caer.

1763 DT 199, Ac wrth ei bwys y crynnai’r llawr, / Trwy Gaerau mawr Tregaron.

1794 W, caer mynwent d.g. a [surrounding] wall, a churchyard wall.

c  Brethyn caerog, math o frethyn neu ddefnydd wedi ei weu’n rhesi cyfochrog ar draws o gornel i gornel, yn debyg i furiau caer:

twill.

16-17g. RAGR 302, Tan gorsed lôn tene roedd dronwrk ffein gaere.

Cfn.:

Ser. Caer Arianrhod: the Milky Way (lit. Arianrhod’s fort).

18-19g. Llr C 44 46.

Ser. Caer Eiddionydd: name of a constellation (lit. the fort of Eiddionydd).

1862.

Ser. Caer Gwydion: the Milky Way (lit. Gwydion’s fort).

1547 WS, Kaer gwdion rhessa oleu or y ffuruauen.

1703 E. Wynne: BC 85.

1725 SR d.g. the Milky way.

caer haul: sunset (lit. sun’s fort).

15-16g. TA 451.

Caer Siddi, Caer Sidi:

(i) magic island in the ocean.

14g. T 348.

(ii) name of a constellation.

1862.

Caer Droea, Caer Dro: Troy, Walls-of-Troy, a labyrinth, a maze; maze cut by shepherds in the sward, serving as a puzzle.

1607-23 AP 13.

17g. CLlC v-vi. 65.

1740 T. Evans: DPO 24.

tan (ei) gaerau: under the sun’s orbit; setting, set (of sun and stars).

15g. GO xx. 1.

1567 TN 88a, 289a.

Diw. 16g. WLB 62.

1604-7 TW (Pen 228) d.g. acronychus, cado.

Am cyrraedd ei gaerau (am yr haul), haul (y) gaerau, gw. cyrhaeddaf: cyrraedd—cyrraedd ei gaerau , haul—haul gaerau.